गायत्री मंत्र हा वैदिक परंपरेतील सर्वाधिक प्रसिद्ध मंत्रांपैकी एक आहे. तो ऋग्वेदाच्या तिसऱ्या मंडलात येतो आणि परंपरेनुसार महर्षी विश्वामित्र हे या मंत्राचे द्रष्टे ऋषी मानले जातात. हा मंत्र 'गायत्री' या वैदिक छंदात असल्याने त्याला गायत्री मंत्र म्हणतात. सविता म्हणजे सूर्यदेवाच्या तेजाचे ध्यान करून बुद्धीला योग्य प्रेरणा मिळावी, अशी प्रार्थना यात केली आहे. संध्यावंदनात आणि अनेक घरांतील रोजच्या उपासनेत या मंत्राचा जप केला जातो. हा मंत्र बीजमंत्रांपेक्षा मोठा असल्याने जप करताना मोजणी चुकण्याची शक्यता असते. या पेजवरील काउंटरमुळे प्रत्येक पूर्ण उच्चारानंतर एक क्लिक करून तुम्ही अचूक हिशोब ठेवू शकता. मंत्र पूर्ण स्वरूपात खाली ठळकपणे दिला आहे, त्यामुळे पाठ नसल्यास वाचत वाचत जप करणेही सोपे जाते.
मंत्र
ॐ भूर्भुवः स्वः ।
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि ।
धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
- आजचा जप
- ०
- या मंत्राचा एकूण जप
- ०
- सर्व मंत्रांचा एकूण जप
- ०
तुमच्या ब्राउझरमध्ये मोजणी सेव्ह करता येत नाही (उदा. प्रायव्हेट मोड किंवा स्टोरेज बंद). तुम्ही जप मोजू शकता, पण पेज बंद केल्यावर ही मोजणी राहणार नाही.
गायत्री मंत्र – मंत्राविषयी माहिती
मंत्राचा साधारण अर्थ असा सांगितला जातो: 'त्या सविता देवाच्या वरेण्य (श्रेष्ठ) तेजाचे आम्ही ध्यान करतो; ते आमच्या बुद्धीला प्रेरणा देवो.' 'भूः, भुवः, स्वः' या तीन व्याहृती पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि स्वर्ग या तीन लोकांचा निर्देश करतात, असे मानले जाते. गायत्री मंत्राच्या उच्चाराबाबत आणि जपाच्या नियमांबाबत विविध परंपरांमध्ये वेगवेगळे संकेत आहेत; योग्य उच्चार शिकायचा असल्यास जाणकार गुरू किंवा आचार्य यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.
जप कसा मोजायचा?
- शांत ठिकाणी बसा आणि वर दिलेला गायत्री मंत्र एकदा नीट वाचून घ्या.
- मंत्र एकदा पूर्ण म्हणून झाल्यावर '१ जप मोजा' हे मोठे बटण दाबा. कीबोर्ड वापरत असल्यास बटण निवडून Enter किंवा Space दाबूनही मोजता येते.
- चुकून जास्त मोजले गेले तर 'शेवटचा जप रद्द करा' दाबा.
- १०८ जप झाल्यावर माळ पूर्ण झाल्याचा संदेश दिसेल. पुढे जप सुरू ठेवायचा असल्यास बटण दाबत राहा.
- नवीन फेरी सुरू करायची असल्यास 'फेरी रीसेट करा' दाबा. तुमचा आजचा आणि एकूण जप सुरक्षित राहतो.
१०८ जप आणि माळ
जपमाळेत साधारणपणे १०८ मणी असतात, म्हणून १०८ जप म्हणजे एक माळ असे मानले जाते. काउंटरमधील प्रगती पट्टी सध्याच्या माळेतील किती जप झाले ते दाखवते आणि पूर्ण झालेल्या माळांची संख्याही वेगळी दिसते. मंत्र मोठा असल्याने एक माळ पूर्ण करायला वेळ लागतो. रोज वेळ कमी असल्यास काही भाविक ११, २१ किंवा २७ जपांपासून सुरुवात करतात; काउंटरमध्ये कितीही संख्या मोजता येते.
गायत्री मंत्र – नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
गायत्री मंत्र कोणत्या ग्रंथात आहे?
गायत्री मंत्र ऋग्वेदाच्या तिसऱ्या मंडलात येतो. परंपरेनुसार त्याचे द्रष्टे ऋषी महर्षी विश्वामित्र मानले जातात.
गायत्री मंत्राचा अर्थ काय?
साधारण अर्थ असा: त्या सविता देवाच्या श्रेष्ठ तेजाचे आम्ही ध्यान करतो; ते आमच्या बुद्धीला योग्य प्रेरणा देवो. विविध भाष्यांमध्ये या अर्थाचे सविस्तर आणि वेगवेगळे विवेचन केले आहे.
प्रत्येक जपासाठी पूर्ण मंत्र म्हणायचा का?
हो. संपूर्ण मंत्र एकदा म्हणून झाल्यावर '१ जप मोजा' बटण दाबा. म्हणजे प्रत्येक क्लिक म्हणजे एक पूर्ण जप.
गायत्री मंत्र कधी म्हणावा?
पारंपरिकरीत्या सकाळ, दुपार आणि सायंकाळ या तीन संधिकालांमध्ये (त्रिकाल संध्या) गायत्री जप केला जातो. तुमची घरगुती परंपरा आणि गुरूंचे मार्गदर्शन यानुसार वेळ ठरवावी.
तुमची मोजणी कुठे सेव्ह होते?
या पेजवरील गायत्री मंत्र जपाची मोजणी फक्त तुमच्या ब्राउझरमध्ये (localStorage) सेव्ह होते. ती आमच्या सर्व्हरवर पाठवली जात नाही आणि इतर कोणालाही दिसत नाही. दुसऱ्या मोबाईलवर किंवा दुसऱ्या ब्राउझरमध्ये ही मोजणी दिसणार नाही, आणि ब्राउझरचा डेटा साफ केल्यास ती पुसली जाऊ शकते.
गायत्री मंत्रात सविता म्हणजे सूर्यदेवाची उपासना आहे, त्यामुळे सूर्य मंत्राचे पेजही तुम्हाला उपयोगी वाटेल. वैदिक परंपरेतील महामृत्युंजय मंत्र आणि विद्येची देवता सरस्वती यांचे काउंटरही खाली आहेत.